बेमौसमी तरकारी खेतीको उत्पादन गर्दा ध्यान दिनुपर्ने पक्ष

बजार विज्ञको सुझाब
2.4kViews

पुस्कर आचार्य
कृषि प्राविधिक

बेमौसमी तरकारी खेती गर्नलाई मौसम प्रतिकुल भएको अवस्थामा विरुवा तयार गर्न विशेष किसिमको स्थान, प्रविधि, सीप र जागरको आवश्यकता पर्दछ । प्रतिकुल मौसम भन्नाले ज्यादा गर्मी र ओसिलो मौसम, ज्यादा पानी पर्ने मौसम, ज्यादा चिसो र तुषारो पर्ने मौसम र उमार्न खोजिएको विरुवालाई नमिल्दो वातावरण भएको मौसम भन्ने बुझिन्छ । सामान्य तरकारी खेती भन्दा बेमौसमी तरकारी खेतीको विशेष महत्व हुन्छ । त्यसैले बेमौसमी तरकारी खेतीको महत्व निम्न अनुसार छन् ।

१ सामान्य समयमा भन्दा फरक समयमा बेमौसमी तरकारी उत्पादन हुने भएकोले,
२ बेर्ना तथा तरकारी उत्पादनबाट सेवा पु¥याउने र बढी फाइदा लिन सकिने भएकोले,
३ उत्पादन समयलाई लम्ब्याएर बेमौसमी बजारको फाइदा लिन सकिने भएकोले,
४ बाह्रै महिना तरकारी उत्पादन गर्न सकिने भएकोले,
५ रोजगारीको अवसर सृजना हुने भएकोले,
६ नगद आर्जनको साथै तरकारी आयातमा कमि ल्याई स्वदेशी मुद्रा बाहिर जानबाट बचाउने भएकोले,
७ विभिन्न बजारको माग आपूर्ति हुने भएकोले ।

बेमौसमी तरकारी खेती गर्नको लागि विभिन्न अवस्थाहरुको विचार पु¥याउनु पर्ने हुन्छ । अन्यथा आशातित लाभ हुन सक्दैन । हाल नेपालमा विकसित भएका बेमौसमी तरकारी उत्पादन क्षेत्रमा धादिङको धुनिवेसी, मकवानपुरको दामन, काभ्रेको पाँचखाल, नुवाकोटको त्रिशुली, रानी पौवा आदि रहेका छन् । पछिल्लो समयमा खासगरि व्यवसायिक खेती गर्ने युवाहरु वेमौसमी तरकारी खेती तर्फ आकर्षित भैरहेका छन् ।

बेमौसमी तरकारी खेतीका तरीकाहरु

परम्परागत खेती तरीकामा अनुकूल मौसममा खेती गर्ने र कृषकको ध्यान बढी उत्पादन गर्नुमा रहन्छ । बेमौसमी तरकारी खेतीमा कृषकको ध्यान तरकारी उत्पादन गर्न आवश्यकत वातावरण जुटाउन र बाली चाँडो परिचालन गरी अधिकताम फाइदा लिनेमा केन्द्रित रहन्छ । प्रतिकुल मौसम रहेको अवस्थामा तरकारी खेती वा बेर्ना उत्पादनको लागि वातावरण अनुकूल पार्न प्रयास गरिन्छ । यस बाहेक निम्न बमोजिमको विधि अपनाएर पनि बेमौसमी तरकारी उत्पादन गर्न सकिन्छ ।

भौगोलिक उपयोग

भौगोलिक विविधताको कारण पहाड, उपत्यका, तराई, फाँट, वेसी आदि क्षेत्रमा विभिन्न किसिमका हावापानी पाइन्छ । विविध हावापानी भएका विशेष उत्पादन क्षेत्रहरु नजिकका शहरका लागि बेमौसमी तरकारी उत्पादन क्षेत्र हुन सक्छन् । जस्तैः धादिङ, नुवाकोट, काभ्रे, मकवानपुर आदि जिल्लाको केही पालिका र वडाहरु काठमाडाैँ उपत्यकाको लागि बेमौसमी तरकारी उत्पादन क्षेत्र हुन् । त्यस्तै कतिपय पहाडी जिल्लाहरु तराईका शहरहरुका लागि बेमौसमी तरकारी उत्पादन क्षेत्र हुन सक्दछन् । जस्तैः विराटनगर र झापाको लागि धनकुटा, इलाम, बुटवलको लागि पाल्पा, गुल्मी, अर्घाखाँची, धनगढीको लागि डडेल्धुरा आदि ।

हावापानीको उपयोगले तरकारी उत्पादन क्षेत्रमा भने मौसमी उत्पादन र उपभोग गर्ने ठाउँमा भने बेमौसमी हुन गई कृषकहरुलाई बढी फाइदा हुन्छ । समयको फरक पारी खुल्ला वातावरणमै केही तरकारीहरु बेमौसममा उत्पादन गर्न सकिन्छ । यसरी रोप्ने समयमा १०, १५ दिनको फरक पारे तरकारी उत्पादन अवधि लम्ब्याउन सकिन्छ । फलस्वरुप अगाडि वा पछाडिका तरकारी बालीहरु मौसमीको रुपमा उत्पादन हुन सक्छन् र बढी मूल्य पाइन्छ ।

जातिय विविधता

हरेक तरकारी बालीको अगौटे, मध्यम र पछौटे जातको विकास गरिएको हुन्छ । यसरी विभिन्न जातका छनौटबाट तरकारीहरु बेमौसममा पनि उब्जाउन सकिन्छ । जस्तैः काउलीको अगौटे अर्लि स्नोवल, पुसा दिपावली, मध्यम काठमाडाैँ स्थानिय, पछौटे स्नोवल १, आदि ।

अनुकूल वातावरणको सृजना

विरुवालाई आवश्यक हावापानीको अनुकूल वातावरण पु¥याउन सके चाहिएको समयमा माग बमोजिमको ताजा तरकारी उत्पादन गर्न सकिन्छ । यसरी बाह्य वातावरणलाई पूर्ण वा आंशिक रुपमा नियन्त्रण गरी तरकारी बाली सुहाउंदो पार्न सकिन्छ ।

तस्विरः पिताम्बर श्रेष्ठ, लिवर्ड

Leave a Reply

Your email address will not be published.